3. Meslekî ve Teknik Orta Öğretim
Tanzimat döneminde, Meslekî ve teknik eğitim alanında şu gelişmeler gözlenmektedir:
. Yeşilköy'de Ziraat Ta'limnamesi adıyla ilk uygulamalı bir tarım okulu açılmıştır (1847). Okul 4 yıl sonra kapanmıştır.
. 1858'de Orman Mektebi ve 1873'de Maâdin Mektepleri açılmıştır. 1879-80 tarihinde bu iki okul, ortak program uygulamasına geçmiş ve okulun öğretim süresi 4 yıla çıkarılmıştır (Ergin,1977:592-593).
Erkek Teknik Eğitim
. İlk erkek sanayi mektebi, 1848'de Zeytinburnu'nda açılmış ve kapanmıştır:
. Mithat Paşa, Rumeli'de Vali iken Niş'de (1863), sonra da Tuna vilayetinin merkezi Rusçuk'ta (1864) ve Sofya'da Islâhhâne adıyla okullar açmıştır. Bunlar, kimsesiz ve bakıma muhtaç çocuklara mahsus, terzilik, kunduracılık, demircilik, matbaacılık, dokumacılık gibi mesleklerde bilgi ve beceri kazandıran okullardı (Akyüz,1982b:116-117).
. 1868'de İstanbul'da Sanayi Mektebi açılmıştır.
Kız Teknik Eğitim
. 1859'da İstanbul'da açılan ilk kız Rüşdiyesi olan Cevri Kalfa mektebinde, kadınlara mahsus sanayi konusunda eğitim verilmiştir.
. 1864'de Mithat Paşa, Rusçuk'ta yetim kalan için, ordunun dikim ihtiyacını karşılamak üzere bir Islâhhâne açmıştır.
. 1869'da İstanbul'da, yine ordu ihtiyaçları için Kız Sanayi Mektebi eğitime başlamıştır (Akyüz,1982b:117-118).
4. Özel Öğretim
Özel öğretim okulları, Türk, azınlık ve yabancı başlıkları altında ele alınabilir:
Türk Okulları
. Okuyamamış esnaf çocukları için ilk halk okulu olan Valide Mektebi (Çırak Mektebi), 1865 yılında öğretime açıldı. Okulu, Cemiyet-i Tedrisiye-i İslâmiye finanse ediyordu. 1874'de okul, Maârif Nezaretine bağlandı (Koçer,1987:72-73).
. 1873'de İstanbul'da yine aynı cemiyetin önderliğinde, yetim, kimsesiz ve erkek çocuklar için Darüşşafaka (Lisesi) öğretime başladı (Koçer,1987:116). Bu okulun kuruluşunda, Paris'teki Brytanée Militaire de la Fléch model alınmıştır.
1869 Maârif-i Umûmiye Nizamnamesi'nde "Osmanlı devleti memleketlerinde bulunan okullar, iki esas kısma ayrılır. Birincisi, genel okullar (mekâtib-i umûmiye)dır ki yönetimi devlete aittir. Ikincisi, özel okullardır. Bu okulların kurulması ve yönetimi kişilere ve cemaata aittir. Kontrolü Devlet tarafından yapılır (MUN, mad.1) denildiği halde, özel Türk okulları gelişme gösterememiştir.
Azınlık Okulları
a) Rum Okulları
. Fener Rum Mektebi (Sultan Fatih döneminden önce),
. Heybeliada Papaz Mektebi (1844),
. Kuruçeşme Rum Üniversitesi (1805),
b) Ermeni Okulları
. Kumkapı Ermenî Mektebi
c) Yahudi Okulları
. Musevî Asrî Mektebi (1854)
. 1875'de Alliyan İsrailit adında bir örgüt, çok sayıda okul açmıştır.
Yabancı Okullar
a) Katolik Okullar
Bunlar, bazı dinî örgütler, misyonerler ve kişiler tarafından açılmıştır.
b) Protestan Okulları
. Robert Koleji, 1863'de Amerikalıların açtığı bir okuldur.
. Kız Koleji, 1863'de açılmıştır. Sonradan Arnavutköy Amerikan Kız Koleji de denmiştir.
