Etem Levent.com

5. Yüksek Öğretim
Tanzimat döneminde bir Darülfunûn'un kurulmasına 1846'da "Dersaâdet'te münasip bir mahalle Darülfunûn inşaası" fermanıyla karar verilmiştir (Özalp,1982:3) ancak bu kurum, 1863'te öğretime başlayabilmiştir. O tarihte dersler halka açıktı. Hatta Sadrazam ve Nâzırlardı. Ergin, Rüşdiye'lerden sonra kuruluşu gerekli görülen ve yatılı olması şart koşulan (Ergin,1977:546) bir mektebe, Üniversite denilemeyeceğini ve geniş bir çerçevede lise seviyesinde (Ergin,1977:551-552) bir okul olduğunu kaydediyorsa da, o dönemdeki askerîyüksek öğretim kurumlarında olduğunda gibi, amaç, lise düzeyinin üstünde bir öğretim kurumunun kurulmasıydı. Nitekim okul bu amacını, kısa zamanda teorik ve pratik olarak gerçekleştirmiştir.
Darülfunûn(-ı Osmanî), açılışından iki yıl sonra (1865) kapanmış ve 1870'de yeniden açılmışsa da, 1871 sonlarında tekrar kapanmıştır. Bu açılış ve kapanışların sebepleri, o dönemdeki siyasi ve bilimsel istikrarsızlıkta aranabilir.
Daha sonra 1974 yılında, Mekteb-i Sultanî (Galatasaray lisesi binası) içinde, Darülfunûn-ı Sultanî adı ile üçüncü bir Darülfunûn açılmıştır. Öğretim dili fransızca olan bu Darülfunûn'un, Hukuk, Mühendislik ve Edebiyat Fakülteleri bulunduğu ve programlarında yer almadığı görülmektedir (Koçer,1987:111). Bu okul da, 1882'lerde kapanmıştır.
1859 yılında, Kaymakamlık ve müdürlük gibi yönetici sınıf yetiştirmek amacıyla, İstanubul'da ilk sivil yüksek okul olan Mekteb-i Mülkiye açılmıştır. Önce 2 yıl olan öğretim süresi, 1867'de 4 yıla çıkarılmıştır.
Yüksek Okul ve Üniversite ile ilgili esas hukukî yapılanma, 1869 Maârif-i Umûmiye Nizamnamesi ile olmuştur.
İlgili Nizamname'ye göre, yüksek okullar, erkek ve kız öğretmen (darülmuallimîn, darülmuallimât) okulları ile üniversite (Darülfunûn) fen ve çeşitli sanayi okullarıdır (MUN, mad. 51).
Üniversitenin biri felsefe ve edebiyat, ikincisi hukuk, üçüncüsü de tabiat ve matematik bilimlerinin öğretimine mahsus, üç bölümü bulunacaktır (MUN, mad. 80).
Her bölümün öğretim süresi, mezuniyet diplomasını alacaklar için 3 yıl, profesör (müderris) olacaklar için 4 yıl olacaktır (MUN, mad. 85).
En az 16 yaşında olan her şahıstan, durumları üniversite ta'limatına uygun bulunanlar, öğrenci olarak kayıt olabileceklerdir (MUN, mad. 88).
Bütün öğrenciler gündüzlü olacaktır (MUN, mad. 97).