1. İnsanı[2] ve evrendeki her şeyi, yüce Allah yaratmıştır[3] . Onun ilmi[4] , kudreti[5] ve iradesi[6] her şeyi kuşatmıştır.

2. İnsan, varlık içinde en güzel biçimde yaratılmış[7] ; bitki ve hayvanlardan farklı olarak, akıl, irade ve muhakeme gücüyle donatılmış ve bunun sonucunda o, bazı görev ve sorumluluklara[8] konu olmuştur.

3. İnsan, hür, günahsız[9] ve bazı özelliklere sahip[10] olarak doğar.

4. İnsanın fizik varlığı dokunulmazdır; ona yapılacak her türlü saldırı, suç olup cezayı gerektirir .[11]

5. İnsanın manevî valığını oluşturan kişiliğine, toplumdaki yeri ve onuruna yönelik, aşağılama, hakaret ve iftira gibi bütün saldırılar yasaklanmıştır .[12]

6. İnsanlar arasında şeref ve üstünlük; ırk, cinsiyet ve soya değil, takva ölçüsüne bağlanmıştır .[13] Takva derecesini de ancak Allah bilir.

7. Suçu kim işlemişse, o ceza görür. Böylece cezada kişisellik, temel bir kuraldır .[14]

8. Yargılama olmaksızın kimseye ceza verilemez .[15] Kişisel ve yargısız infaz, yasaklanmıştır .[16]

9. İşverenin işçisini, amirin memurunu ya da güçlünün güçsüzü, kurallara aykırı olarak çalıştırması, hakkını gasp etmesi, ezmesi, sömürmesi gibi eylemler, kul hakkı çerçevesinde maddî[17] ve manevî[18] yaptırımlara bağlanmıştır.

10. Kadın ve erkek, ailenin iki temel taşı olup birbirlerine karşı görev ve yükümlülükleri[19] vardır. Erkek, kadının nafakasını sağlamak zorundadır[20] . Bu konuda erkek, hanımını çalışmaya zorlayamaz. Eğer kadın çalışır para kazanırsa, çalıştığı kendisinin olur. Bu durumda İslâm ailesinde kadın ve erkek arasında mal ayrılığı prensipi vardır. Ancak bu prensip, gönül rızası ile parasını veya malını karşı tarafa vermeye engel değildir.

11. Her türlü zulüm[21] , işkence[22] ve terör şiddetle yasaklanmıştır. Hatta zararlı olsa dahi, hiçbir hayvan, ateşe atılarak[23] , suda boğularak veya işkence edilerek öldürülemez [24].

12. İnsan haklarını ihlâlle ilgili yaptırımlar, yargı[25] , örf-âdetler[26] ve ahirete[27] ait olmak üzere, üç grupta düzenlenmiştir.

13. Kadın ve erkek her müslüman, ilim öğrenmekle yükümlüdür[28] .

14. Adalet, hukuk önünde, zengin fakir, güçlü güçsüz, rutbeli rutbesiz farkı gözetilmeksizin herkesin hakkını yerli yerinde almasını sağlayan bir mekanizma olarak çalışır[29] . Adaletin olmadığı yerde, zulüm[30] vardır. Mülk sahibinin mülkünde dilediği tasarrufu yapması[31] ya da ihsanda[32] bulunması, adalete aykırı değildir.

15. İnsanın bütün organları (eti, kemikleri de dahil) ve kanı; hiç kimse tarafından, ticaret metaı olarak, alınamaz ve satılamaz[33] . Ancak zaruret olunca; kan vermek, diri veya ölü kişiden organ nakli caizdir [34].

16. Ölen kimseye yapılması gereken görevler arasında, dine uygun şekilde yıkamak , kefenlemek[35], cenaze namazını kılmak[36] , defnetmek/gömmek ve günahlarının affı için dua etmek[37] gelmektedir. Bunlar, ona saygıyı ifade eder. İbadet, ancak Allah'a yapıldığı halde[38] , saygı, insan olmanın gereği; diriye, ölüye, kişilere, mübarek yerlere, hatta hayvanlara karşı sevgi ve iyilik duygusunun belirtisi bir davranış olarak ortaya çıkar. Bir kimseyi sevmek ve onun hakkında iyi duygular beslemek, ona tapmak değildir. Bu, şirk olarak nitelendirilmez. Diri için de ölü için de durum aynıdır. Şirk ile dinî sosyal yaşantı birbirinden farklıdır.

Ölünün arkasından konuşmak[39] , gereksiz yere mezar açmak, mezar üstüne oturmak[40] , üzerinden yol geçirmek, ister Müslüman ister gayr-i müslim olsun kemiklerini kırmak[41] , ölüye saygısızlığın bir sonucudur.

17. Kimse kendisinin (intihar)[42] veya rızası olsa bile başkasının canını almaya hak sahibi değildir.

18. İslâm'da kadın erkek arasında cinsel ilişkilerin meşruluğu, nikâh akdine bağlanmıştır[43] . Nikâhsız cinsel beraberlikler, isteğe bağlı olsa dahi, meşru sayılmaz[44] . Ücret karşılığı geçici nikâhlar (mut'a) da yasaklanmıştır[45]. Bu konudaki yaptırımların hedefi, nesli, diğer bir deyimle çocuğun babasını belirleyerek, genel ahlâkı korumaktır.

Dipnotlar:

[1] "İslâm'da Seçilmiş İnsan Hakları İlkeleri", ilgili kaynaklardan, MÜ öğretim üyesi Dr. Etem Levent tarafından hazırlanmıştır.